The Chronicles & De Vertalersfabriek - 1 t/m 16 november 2018

Door Marije de Bie

The Chronicles (1-3 november)

Voor de twaalfde keer organiseerde het Crossing Border Festival in samenwerking met Vertalershuis Amsterdam van 1 t/m 3 november The Chronicles, een project waarbij vijf recent gedebuteerde binnen- en buitenlandse auteurs onder de veertig jaar dagelijks een blog schreven over hun wederwaardigheden tijdens het festival, die vervolgens binnen een paar uur door vijf beginnende vertalers onder de veertig jaar werden vertaald en gepubliceerd op www.thechronicles.eu

Dit jaar waren aan The Chronicles twee Nederlandse en drie buitenlandse auteurs verbonden.

  • Dean Bowen, auteur van Bokman (uitgeverij Jurgen Maas), door het Letterenfonds geselecteerd voor een startersbeurs, werd in het Spaans vertaald door Carmen Clavero Fernández, die haar vertaalopleiding genoot aan de Universiteit van Salamanca.
  • Radna Fabias, auteur van Habitus (uitgeverij De Arbeiderspers), eveneens geselecteerd voor een startersbeurs van het Letterenfonds, werd in het Engels vertaald door Scott Emblen-Jarrett, die een MA Neerlandistiek behaalde aan University College in Londen.
  • Lana Lux, auteur van Kukolka (uitgeverij Nieuw Amsterdam) werd uit het Duits vertaald door Joyce Bekkers, die tijdens de Vertalersfabriek haar diploma voor de master Literair Vertalen in Utrecht behaalde.
  • Mauro Libertella, auteur van Mijn begraven boek (uitgeverij Karaat) werd uit het Spaans vertaald door Joep Harmsen, die een master Vertaalwetenschap behaalde aan de Universiteit van Amsterdam.
  • Sharlene Teo, auteur van Ponti (uitgeverij De Bezige Bij) werd uit het Engels vertaald door Koen Boelens, die aan de Universiteit Utrecht zijn Master Literair Vertalen behaalde.

Voorafgaand aan Crossing Border schreven de auteurs een proloog over de aanloop naar en hun verwachtingen van het festival. Tijdens een Masterclass in het Literatuurmuseum in Den Haag op donderdagochtend 1 november bespraken de jonge vertalers met ervaren vertalers hun vertalingen van deze prologen. De mentoren tijdens deze Masterclass waren Jan de Jager (Nederlands-Spaans), Michele Hutchison (Nederlands-Engels), Jan Gielkens (Duits-Nederlands), Lisa Thunnissen (Spaans-Nederlands) en Peter Bergsma (Engels-Nederlands).

Jan de Jager & Carmen Clavero Férnandez

Tijdens een publieksavond op zaterdag 3 november sprak Jelko Arts in de Centrale Bibliotheek in Den Haag met auteurs en vertalers over hun samenwerking.

Joyce Bekkers, Lana Lux en Jelko Arts, fotografie Joost Weddepohl

Twee weken na Crossing Border blikten de auteurs in een epiloog terug op het festival, zoals Mauro Libertella met de volgende woorden, vertaald door Joep Harmsen:

‘Het is nog geen twee weken geleden dat het festival is afgelopen en toch komt het me voor als een kleine eeuwigheid - als je me deze oxymoron toestaat. Het zal de afstand zijn. Ik bevind me weer op 11.500 kilometer van jullie, waar deze teksten, die nu de vorm hebben aangenomen van een laatste brief, ooit begonnen zijn. (…) In mijn hoofd klinkt een refrein: een man is geen hobby, een man is geen hobby. Het zijn de versregels van Radna Fabias die ik haar bij twee gelegenheden hoorde voordragen op Crossing Border, de eerste keer in het Engels en de tweede keer in haar eigen taal. Beide versies maakten een grote indruk op mij, maar om een of andere reden heeft de tweede versie zich in mijn onbewuste vastgeslagen als een heipaal, als een anker. Woorden die we niet kunnen begrijpen hebben iets verleidelijks. De taal, opeens gestript van haar communicatieve karakter, van haar behoefte om iets over te brengen, opereert nu op een puur esthetisch, bijna emotioneel, niveau. Een man is geen hobby. Het is als de muziek die de wind maakt, de witte ruis die ik meebracht naar mijn verre Argentinië.’

Vertalersfabriek (5-16 november)

Sinds vier jaar wordt, in het kader van talentontwikkeling, na Crossing Border The Chronicles in het Vertalershuis voortgezet met de Vertalersfabriek. De beginnende vertalers werkten hier twee weken lang onder begeleiding van ervaren vertalers aan nog niet vertaalde teksten van hun Crossing Border-auteurs.

  • Carmen Clavero Fernández werkte met Jan de Jager aan poëzie van Dean Bowen.
  • Scott Emblen-Jarrett werkte met Michele Hutchison en Jonathan Reeder aan poëzie en non-fictie van Radna Fabias.
  • Joyce Bekkers werkte met Josephine Rijnaarts aan proza van Lana Lux.
  • Joep Harmsen werkte met Irene van de Mheen aan non-fictie van Mauro Libertella.
  • Koen Boelens werkte met Guido Golüke aan proza van Sharlene Teo.

In de vijf beschikbare kamers in het Vertalershuis verbleven vertalers Carmen Clavero Fernández en Scott Emblen-Jarrett, mentor Jan de Jager en auteurs Lana Lux en Sharlene Teo. Ook auteurs Dean Bowen en Radna Fabias bezochten het Vertalershuis tweemaal. De mogelijkheid om met zowel ervaren vertalers als auteurs zo intensief samen te werken zorgde ervoor dat de beginnende vertalers in deze twee weken een sterke ontwikkeling doormaakten, en dat de kwaliteit van hun vertaalwerk tot grote hoogte kon stijgen.

Scott Emblen-Jarrett & Michele Hutchison

Ter illustratie van de bijzondere ontwikkeling die de deelnemers doormaakten volgen hieronder een aantal ervaringen van de jonge vertalers:

Carmen Clavero Fernández:

‘In nauwe samenwerking met een professionele vertaler en dichter heb ik de wereld van de poëzie ontdekt met een ander perspectief dan dat van de lezer: dat van de vertaler. Hoe vertaal je poëzie in een andere taal? Het eerste antwoord is: ‘Dat kost tijd’. Gedurende deze twee weken hebben we gemerkt dat het van hoogmoed getuigt om een gedicht waaraan de dichter meer dan acht maanden heeft gewerkt in minder dan een maand te willen vertalen. Het tweede antwoord is: ‘Maak een eindeloze lijst van synoniemen.’ Om het perfecte woord of de perfecte uitdrukking te proberen te vinden, die goed klinkt, die poëtisch is, die de betekenis het best overbrengt, die net als de brontekst rijmt of allitereert. Het derde antwoord is: ‘Neem afstand.’ Ga wandelen, douchen, neem een siësta, eet wat. Verlaat je tekst en laat je geest vertaaloplossingen bedenken weg van het computerscherm. Keer in je hoofd al die verzen om die moeten worden herzien. En tenslotte: ‘Keer terug en lees, herlees, lees hardop en lees voor.’

Joyce Bekkers:

‘Ze zeggen dat je pas echt leert autorijden als je je rijbewijs al hebt en je zelf de weg op gaat. Misschien geldt dat ook wel voor afgestudeerde vertalers die de markt op gaan. Voor mij was de Vertalersfabriek de perfecte manier om voor het eerst aan het werk te gaan als literair vertaler, maar wel nog begeleiding te krijgen. Ik vergelijk het maar met de eerste keer dat ik zelf in de auto van mijn moeder mocht rijden, vlak nadat ik mijn rijbewijs had opgehaald. Ik ging zelf de weg op, maar ze wilde er voor alle zekerheid nog wel even naast zitten. Geen schoolse omgeving meer, maar de wijde wereld in. Met een steuntje in de rug. Tijdens je studie leer je het remmen, gas geven, koppelen, sturen, schakelen en voorrang geven van het vertalen. Maar als je bent afgestudeerd, leer je onderdeel te worden van het verkeer. Voorheen hield iedereen er rekening mee dat je nog in de lesauto zat, maar nu wordt er van je verwacht dat je geen brokken meer maakt. De Vertalersfabriek gaf me de mogelijkheid om de weg op te gaan in de wetenschap dat ik hooguit een airbag in mijn gezicht zou krijgen als het dan toch mis ging, maar ik zou nooit mijn nek breken.’

Joep Harmsen:

‘Het is altijd een voorrecht om begeleid te worden door iemand met veel ervaring, vooral als ervaring juist hetgeen is dat bij jezelf ontbreekt. Bij een opleiding literatuurwetenschap leer je geen boeken schrijven en bij mijn opleiding vertaalwetenschap leerde ik ook niet vertalen. Hierdoor maakte ik in de eerste versie van mijn vertaling veel beginnersfouten en was ik me niet bewust van de veelvoorkomende valkuilen bij het vertalen uit het Spaans in het Nederlands. Irene heeft me hier tijdens de eerste paar sessies goed op gewezen en me zo het ambacht proberen bij te brengen. Ze liet me zien dat je door soms verder van de brontekst af te gaan de tekst beter kunt overbrengen en dat je deze vrijheid soms echt móét nemen omdat je anders vage, omslachtige onzin produceert. “Maar zo staat het in de brontekst” is geen excuus voor een slechte zin in de doeltekst.
Toen ik in de tweede week begon aan een nieuwe versie van mijn vertaling en de resterende essays vertaalde, merkte ik dat ik erg was gegroeid als vertaler en veel meer zelfvertrouwen had opgebouwd. Tijdens het vertalen hoorde ik de tips en waarschuwingen van Irene in mijn achterhoofd. Toen we daarna mijn vertaling weer samen bespraken, kon ik meepraten op niveau en hadden we meer discussies als gelijken, als collega’s. Samen zochten we naar de precies goede bewoording voor die lastige zin en al sparrend kwamen we tot steeds betere oplossingen.’

Koen Boelens:

‘De belangrijkste les die ik heb geleerd is van strategische aard: in het vervolg is het verstandig om na vertaling en een eerste intensieve revisieronde langer afstand te nemen van de tekst. Tijdens de Vertalersfabriek lieten we de vertaling na een eerste bespreking een poos met rust, waardoor die in de afrondende fase een zekere ‘autonomie’ leek te krijgen. Dat wil zeggen dat de tekst leek te dicteren hoe de laatste knopen, die in een eerder stadium al uitvoerig waren besproken, doorgehakt moesten worden en dat haast vanzelfsprekend leek. Dat had ik nog niet eerder zo meegemaakt. Ik heb tot nu toe geregeld de neiging gehad om te blijven peuteren aan individuele oplossingen, maar vaak bleef er dan ontevredenheid bestaan over bepaalde keuzes. Het afstand nemen van de tekst om zo beter oog te krijgen voor het geheel nam die ontevredenheid weg.’

Gepubliceerd: 7 december 2018 [ weblog ]


Vertalershuis

Vertalershuis

Het Vertalershuis (foto Gerhard Jaeger)

In het Amsterdamse Vertalershuis kunnen vertalers van Nederlandse literatuur wonen en werken, bij voorkeur voor een periode van één of twee maanden. Algemene informatie (Engelstalig)

Adres

Van Breestraat 19
1071 ZE Amsterdam
TEL +31 20 470 97 40
FAX +31 20 470 97 41
E-mail vertalershuis@letterenfonds.nl

Index

RECIT

Het Vertalershuis Amsterdam is lid van het RECIT-netwerk van vertalershuizen. Meer informatie vindt u op www.re-cit.eu.